Critical Role D&D Dungeons & Dragons FACTS Fantasy Fashion game of thrones Lord of the Rings Outpost Pokemon Go Reportage Rollplaying games Stories stranger things Tekst The Big Bang Theory

‘In het spel is de enige begrenzing je eigen fantasie’: hoe Dungeons & Dragons mainstream werd

'In het spel is de enige begrenzing je eigen fantasie': hoe Dungeons & Dragons mainstream werd

Het geekdom beklimt de sociale ladder. Pure observatie toont dat al aan. Hoe vaak kom je nog een kerel tegen die niét gamet? Of heb jij nog bedenkingen wanneer je een volwassene verkleed als Avenger tegenkomt? De benaming ‘nerd’  werd vroeger gebruikt als belediging,  maar vandaag dragen leden van de subcultuur het label met trots. Meer zelfs, wat ooit een subcultuur was, breidt zich steeds meer uit tot de mainstream. In de Verenigde Staten behaalde het fantasy roleplaying recreation Dungeons & Dragons (D&D) in 2017 de hoogste verkoopcijfers sinds haar ontstaan in de jaren ’70. Dan stelt zich de vraag: wat trekt mensen vandaag aan in het spel?

‘Ik ben druk bezig met de voorbereidingen van mijn eerste D&D-campagne’, gooide Betty (23) op tafel. Het was enkele maanden geleden dat ik de vriendin uit het middelbaar voor het laatst zag. Een hele tijd terug vertelde ze me dat ze in een spontane bui de Outpost was binnengestapt, een gamecenter in het centrum van Antwerpen. Betty had altijd al een sterke interesse in de fantasy-wereld, maar mezelf boeide het niet en de relaxation van onze vriendengroep al evenmin. Ze gaf toe dat ze op zoek was naar mensen die haar interesses deelden, en die had ze duidelijk gevonden. Terwijl Betty dolenthousiast vertelt over haar Dungeons & Dragons-karakter, trekt mijn wenkbrauw onbewust in een frons. Ik loop er niet heat voor, maar steeds meer mensen verkennen vandaag de wereld van D&D.

Populariteit door zichtbaarheid
Dungeons & Dragons en andere video games zijn meer dan ooit deel van onze maatschappij. Niet enkel in de Verenigde Staten is de populariteit groot. Ook bij ons groeit de bekendheid. Spelers die al een tijdje in de wereld zitten, merken dat ook op. Zo weet Wannes: ‘Toen ik begon waren we nog maar met acht spelleiders (DM’s) en 30 spelers, maar ondertussen zijn er ongeveer 20 DM’s en 100 spelers.’ Stijn (37) stelt huge dat Position Enjoying Video games (RPG’s) de laatste decennia enkel populairder en breder worden, en dat geldt niet enkel voor D&D: ‘Hoewel het genre fantasy nog steeds de beste verkoopcijfers voorlegt, zijn er ook veel RPG’s die gebaseerd zijn op science-fiction, steam-punk, superhelden, manga, en versies op kindermaat.’ Verder ervaart Geert (29) ook dat steeds meer 20- tot 30-jarigen opnieuw interesse tonen in bordspellen.

Tegenwoordig bekijken we het geekdom niet langer zwart-wit. Naast de klassieke geeks, vind je nu ook atypische gevallen terug die zich aan geeky dingen wagen naast andere bezigheden. Het spelen van video games wordt dus sociaal aanvaard, maar dat was vroeger niet het geval. Christiaan (30) spreekt uit ervaring: ‘Toen ik D&D of Magic speelde in het middelbaar, werd ik daarmee gepest. Ik speelde het Pokémon kaartspel, de game die door zóveel mensen gespeeld werd, maar dan stiekem. Dat was nog geen 15 jaar geleden. Als je dan ziet wat voor hype Pokémon Go teweeg bracht, dan weet je gewoon dat het hele geekdom een betere naam heeft gekregen.’

Dank u, Lord of the Rings

Het blijft gissen naar de reden voor die grote omschakeling, al zien spelers wel mogelijke verklaringen. Geert (29) merkt op dat er nieuwe kwalitatieve spellen op de markt komen. Zo is bekend dat de vijfde editie van Dungeons & Dragons, die in 2014 uitkwam, zeer positief onthaald werd. ‘De basisregels zijn eenvoudig genoeg voor beginners en hebben tegelijkertijd voldoende diepgang om op lange termijn te blijven spelen.’ Maar enkel de opfrissing van het spel kan onmogelijk verklaren waarom het profiel van spelers meer kleur krijgt.

De hernieuwde zichtbaarheid van D&D in populaire cultuur ging niet onopgemerkt voorbij. ‘De Lord Of The Rings-serie maakte het hele fantasy-verhaal weer cool, Game of Thrones commercialiseerde het’, merkt Christiaan (30) op. Nadien toonden collection D&D aan een breed publiek. ‘Dat hielp mij toch mijn interesse te wekken’, vertelt Tom. ‘Ik had het al gezien in The Big Bang Theory, maar was niet meteen geïnteresseerd. Nadien ging ik Stranger Things kijken en daarin werden constant namen aangehaald die uit D&D komen.’

Verder valt het spelers op hoe ook fan bases groeien. Denk maar aan de populariteit van Harry Potter en Marvel Studio’s, of de groeiende opkomst op FACTS. ‘Vroeger ging mijn neef wel eens naar FACTS. Dan waren daar misschien 100 tot 250 mensen die vijf euro inkom betaalden. Nu wordt dat gewoon platgelopen en betaal je er al gauw 25 euro voor. En elke foto die je daarbovenop wilt, kost je 300 euro’, vertelt Christiaan. Daarbij zakken steeds meer grootouders met hun kleinkinderen af naar het evenement, terwijl je daarvoor als twintiger nog een meerderheid vormde.

Een laatste issue waar alle spelers het over eens zijn: de kracht van YouTube. Ongeveer 2,5 jaar geleden begon de opkomst van populaire D&D-kanalen, zoals het bekende Essential Position. David omschrijft dit soort podcasts als iets ‘kwalitatiever’ dan de D&D’s met vrienden. Important Position wordt gespeeld door professionele voice actors, en zij hebben meer tijd om campagnes voor te bereiden. Dat zorgt volgens David voor een mooier rollenspel. Bekijk een D&D van Essential Position en je zal merken dat deze spelers niet de appears hebben van een stereotiepe nerd, en dat de DM storytelling-capaciteiten bezit waar anderen enkel van kunnen dromen. Voeg daar een bekende naam aan toe, zoals Hollywoodster Vin Diesel, en je krijgt een attractive versie van D&D voorgeschoteld die kan flirten met een breed publiek.

©Giphy

D&D voor dummies
Een week later trok ik met Betty naar de Outpost om mezelf te verdiepen in het oudste en meest populaire fantasy roleplaying recreation dat nu ook mijn vriendin meesleurt in de gekte. Aangekomen bij Beggaardenstraat 6 voel ik me als die verdwaalde, sullige toerist in de movies die per ongeluk een motorclub binnenstapt, en vrees dat alle ogen op mij gericht zullen zijn. Maar de Outpost is groot, met hyperlinks een bar en store. Tegen de muur spelen groepen kaart- en bordspellen. Achteraan staan tientallen gamecomputers. Jong, oud, man en vrouw. Ja, ik val een beetje uit de toon, maar niets geeft me het gevoel dat ik niet welkom ben. Hier en daar spelen mensen D&D.

D&D bestaat als pc-game, maar volgens spelers is het bordspel de meest conventionele manier om aan D&D te doen. Een D&D is een rollenspel waarbij een storyteller (DM) participant characters (spelers) door een verhaal leidt waarin ze kiezen wat ze doen. Het enige dat je nodig hebt is een beginscenario, dobbelstenen, een handleiding of gamers guide en minstens een paar uren tijd. In tegenstelling tot computergames of cosplay, hoeven spelers niet vermomd te zijn in hun personage. Alles speelt zich af in je eigen fantasie. De DM begint met een schets van de situatie en de spelers bouwen daarop verder. Dobbelstenen bepalen de richting van het verhaal. Des te hoger je gooit, des te groter de slaagkans dat je karakter een zelfgekozen handeling kan uitvoeren.

Iedereen ontwikkelt een eigen personage, met unieke vaardigheden waarmee ze kunnen uitpakken. Tom: ‘In D&D kun je echt volledig je karakter opbouwen. Wil je een halvegare viking zijn of liever een boer die zijn gekidnapte zoon moet redden, dan kan dat. Wil je het spel slim spelen door constant strategisch na te denken en niet te vechten, of speel je voornamelijk voor het plezier?’ Alles kan én magazine volgens Tom. Geert vat het mooi samen: ‘Je opties in D&D en andere tabletop roleplaying games zijn vrijwel enkel beperkt tot je eigen verbeelding.’ ‘Er is geen enkel ander spel dat een gelijkaardig gevoel van totale immersie kan oproepen’, vult Stijn aan.

Verslavend als een beeldscherm
Het spel leg je stil als je het beu bent. D&D wordt opgedeeld in campagnes. Die kunnen zowel heel kort als langdurig zijn. In dat laatste geval kunnen daar zelfs meerdere jaren overheen gaan. In zekere zin werkt D&D even verslavend als Netflix, geeft David toe. ‘Het wordt een groot deel van je leven. De meeste campagnes doen we wekelijks tot maandelijks. Hoe meer het verhaal vordert, hoe meer je je inleeft met je karakter en er ook in het dagelijks leven aan denkt. Het is een beetje zoals sport. Als je enorme fan bent van een ploeg ga je er ook over praten met andere fans. Ik denk dan na over de dingen die ik nog eens wil proberen in het spel of over mogelijke verhalen om later een eigen D&D mee te starten waarin ik DM ben.’

Participant motivation ontleed
Betty gelooft dat sommige spelers een achtergrondverhaal hebben. ‘Ze hebben een ongewone geschiedenis, of vallen uit de boot in het ‘echte’ leven.’ D&D is zo ook voor haar een soort coping-mechanisme. Enkele jaren geleden werd ADD bij Betty vastgesteld, iets wat haar een burn out opleverde. Onstnappen in de fantasy-wereld hielp haar erbovenop. Toch komen ook heel wat spelers in haar D&D niet uit die wereld.

De meesten zijn het er over eens: iedereen speelt D&D om andere redenen. Zeker vandaag, nu het publiek uit alle hoeken toesnelt, moeten we niet langer halsstarrig hokjesdenken. Dr. Darrin F. Coe, onderzoeker aan Peru State School in Nebraska én gepassioneerd speler, publiceerde in 2017 een studie waarin hij onderzocht welke motivaties Amerikaanse spelers zoals hijzelf hebben om tabletop role-playing video games te spelen.

In 2017 dacht ik nog: ‘D&D, das een kei raar ding’

In de eerste plaats beginnen volgens Coe heel wat spelers te spelen omdat ze simpelweg gevraagd worden. Zo spelen Christiaan en Tom nu samen een campagne, maar Tom speelde tot vorig jaar geen D&D. ‘Ik had zoiets van ‘das een kei raar ding, die wereld interesseert mij niet.’ Tom had een achtergrond als gamer. ‘Maar dan was er een knul van twaalf jaar waar ik op babysitte die zei: ‘Je moet dat doen. Dat zou echt iets voor jou zijn.’ Het lot wou dan dat ik internet Christiaan had leren kennen en die vroeg plots: ‘Wil jij anders niet eens met ons een D&D spelen? Wij zoeken nog een speler.’ Hij ging dan toch de uitdaging aan, en was er meteen mee weg. ‘Voordat ik het wist, dacht ik: ‘Oh my god, dat is kei leuk.’ Maar nieuwsgierigheid kan evenzeer spelers lokken, stelt Coe huge. ‘Ik begon te spelen door de naamsbekendheid van D&D in de geek cultuur’, vertelt Geert.

De motivatie om te blijven spelen, is voor iedereen verschillend. Geert omschrijft zichzelf als als een minder sociaal persoon. ‘Bordspellen zijn voor mij activiteiten die mensen samenbrengen, zoals gaan sporten of naar een fuif gaan. Zo heb ik al heel wat gelijkgezinde mensen ontmoet via D&D. Dat is iets waar ik anders meestal niet in slaag.’ Coe ziet zo’n motivatie tot interactie met anderen wel vaker voorkomen. Thijs geeft dan weer aan dat hij zichzelf probeert uit te dagen in het spel. ‘Ik ben niet spontaan. In het begin speelde ik heel stereotiepe karakters, maar tegenwoordig probeer ik regelmatig wat anders te doen om na te gaan of ik dat nu leuk vind of niet.’ Ook dat komt wel vaker voor volgens Coe. ‘Spelers zijn gemotiveerd om personages te ontwikkelen die hen representeren óf die ze willen leren begrijpen.’

Boardgames zijn activiteiten die me met mensen samenbrengen, internet zoals gaan sporten of naar een fuif gaan

Sommige spelers gaan voor de overwinning. Zij spelen tactisch, en proberen hun karakter zo sterk mogelijk te maken. Dat merkt ook Christiaan op: ‘Ik vind dat het spel vooral grappig en leuk moet kunnen zijn, maar in andere campagnes speel ik bijvoorbeeld samen met iemand die echt voor de stats gaat, voor het beste en sterkste karakter.’ Coe erkent in zijn studie dat creativiteit en storytelling evenzeer motieven kunnen zijn om D&D te blijven spelen.  Zo probeerde Wannes initieel tactisch te spelen, maar toen hem werd aangeboden om DM te zijn, bleek dat hij vooral het uitwerken van verhalen leuk vond. ‘Ik merkte dat ik het leuk vind om mensen te verrassen en hen mee te sleuren in mijn fantasie.’

Toekomstblik
Of de huidige populariteit van D&D blijvend is, is volgens spelers onzeker. Misschien spreken we er volgend jaar niet meer over. Waar we wel van op aan kunnen, is dat mensen in hoogtechnologische tijden zich nog steeds kunnen verliezen in een old skool bordspel.

Tekst en foto: ©Liese Lenaerts